Bij Ajax was men het de afgelopen jaren over zeer weinig zaken eens, maar over één ding was er binnen de club een consensus: het technische beleid deugt niet. De sportieve successen bleven veel te lang uit. In februari 2008 presenteerde Ajax daarom het Rapport Coronel, dat als leidraad moest gaan dienen voor het toekomstige beleid binnen de muren van de Amsterdam Arena. Op het gebied van technisch beleid werden twee mannen met naam en toenaam afgerekend. Het betreft Danny Blind (“Hij probeerde het technisch beleid gestalte te geven, maar slaagde daar onvoldoende in.”) en Louis van Gaal (“Ajax hoopte dat Van Gaal als de Technisch Directeur de lijnen uit kon zetten, maar hij kwam in botsing met de hoofdtrainer. Hij vond dat hij als technisch directeur meer bevoegdheden moest krijgen.”). Opmerkelijk genoeg werden juist deze twee figuren gisteren aangesteld om Ajax uit een sportief dal te trekken. Zoiets kan alleen bij Ajax.

Geen people manager

Om te begrijpen waarom Van Gaal niet geschikt is als algemeen directeur moet je terug naar het moment dat hij werd aangesteld als technisch directeur van Ajax in oktober 2003. Van Gaal ging, zoals hij dat altijd had gedaan, hoogdravend van start. Hij las een gedichtje op over een ronde cirkel en sprak direct zijn ambities uit. Van Gaal wilde met zijn club weer de Champions League gaan winnen. Nog belangrijker was het voor hem dat er onderscheidend voetbal gespeeld ging worden.

Ronald Koeman, destijds hoofdtrainer, gaf aan dat deze ambitie zijn werk als hoofdtrainer erg lastig maakte: “Het is enorm moeilijk dat Van Gaal bij zijn aanstelling gezegd heeft dat het doel is om weer een boottocht door de grachten te maken. Ik heb ook tegen Van Gaal gezegd: ‘Je zegt me daar nogal wat.’ Ik denk dat hij het elftal lichtelijk overschat. En dan bedoel ik niet alleen de kwaliteit van het elftal, maar ook de vraag of je het elftal bij elkaar kunt houden en of alle posities wel goed bezet zijn.”

Tijdens zijn periode als technisch directeur bemoeide Van Gaal zich sowieso bovenmatig veel met het eerste elftal. Regelmatig woonde hij de trainingen van hoofdtrainer Ronald Koeman vanaf de kant bij, zodat hij ook kon horen wat voor aanwijzingen de technische staf gaf en hoe spelers daarop reageerden. Het ondermijnde het gezag van Koeman bij zijn groep. Toen de sportieve prestaties minder werden ging Van Gaal pas echt te ver, verklaart toenmalig algemeen directeur Arie van Eijden: “De technisch directeur mag zich niet bemoeien met de opstelling en de tactiek. Daar begon Van Gaal steeds meer moeite mee te krijgen.”

Van Gaal kwam echter niet alleen in conflict met hoofdtrainer Koeman, maar in feite met iedereen. Met algemeen directeur Arie van Eijden kon hij vanaf de eerste dag niet door één deur. Van Eijden had duidelijk de lijn van Johan Cruijff gekozen, maar voorzitter John Jaakke had samen met de Raad van Commissarissen de komst van Louis van Gaal er doorheen gedrukt. Binnen een jaar was Jaakke echter ook volledig afgeknapt op de Tulpengeneraal. De bemoeizucht van Louis van Gaal hing iedereen de keel uit. Hij bleek niet in staat zaken te delegeren en hijgde de mensen om hem heen zo zwaar in de nek, dat ze niet meer optimaal konden functioneren.

Voor een functie waarvoor Ajax een warme persoonlijkheid en people manager zoekt is dit verleden niet bepaald een aanbeveling. Geinig is ook dat de voordrachtscommissie voor de Raad van Commissarissen stelde dat Maarten Fontein niet terug kon komen bij Ajax, omdat men niet zat te wachten op ‘oude wijn in nieuwe zakken’. Nu het de persoon Louis van Gaal betreft draaien de bestuurders volledig om.

Spelersbeleid

Van Gaal faalde echter niet alleen op het vlak van management. Een andere grote verantwoordelijkheid als technisch directeur, het spelersbeleid, werd eveneens een groot fiasco. Qua aankoopbeleid kunnen we volstaan met de opsomming van zijn aankopen: Yannis Anastasiou, Mans Sörensson, Felipe, Mauro Rosales, Gaston Sangoy en Hans Vonk. Allemaal buitenlanders die vrijwel niets aan de selectie toevoegden. De selectie die Van Gaal had samengesteld bleek in 2004/2005 kwalitatief tekort te schieten, wat ook terug te voeren valt op zijn matige aankoopbeleid.

Nog schrijnender zijn de problemen die Van Gaal heeft met het verlengen van contracten. Een groot gedeelte van het succesvolle elftal van Koeman vertrok transfervrij uit Amsterdam, maar de technisch directeur zag dit niet als zijn verantwoordelijkheid. Hij kon toch zeker niet de contracten van spelers gaan verlengen. Voor hetzelfde geld zag de trainer het niet meer in ze zitten, dan zat Ajax met die spelers opgescheept. Toen Van Gaal weg was, zagen de zaakwaarnemers al bakken vol geld voor hun ogen verschijnen en werden de contracten niet meer verlengd. Een strop van miljoenen voor de club.

Juist Louis van Gaal had dit veel beter moeten weten. In de jaren negentig was hij namelijk zijn halve elftal op een soortgelijke wijze kwijt geraakt. Hoewel Arie van Os verantwoordelijk was voor de onderhandelingen regelde in feite Van Gaal alles: “Ik trapte nooit op de rem als hij een contract wilde openbreken.” Het duo besloot de selectie van Ajax in te delen in drie groepen: groep A, voor de sterspelers van het eerste elftal, groep B, voor aankomende spelers en groep C voor jeugdspelers. Ajax bleek zo dom te zijn de helft van de selectie een B-contract aan te bieden. Deze spelers, overigens voor het grootste deel de zwarte spelers in de selectie, hadden de salarissen uit de A-groep al gehoord en weigerden voor aanmerkelijk minder geld te tekenen. Toen plots het Bosman-arrest erdoor heen kwam konden ze wel het salaris van de A-groep krijgen, maar toen was het al te laat. Michael Reiziger, Winston Bogarde, Patrick Kluivert, Nwankwo Kanu, Finidi George en Edgar Davids liepen voor een habbekrats de deur uit.

De zaak-Ibrahimovic

Dieptepunt uit de periode van Louis van Gaal als technisch directeur bij Ajax was ongetwijfeld de zaak Zlatan Ibrahimovic. De Zweed is typisch zo’n figuur waarmee Van Gaal niet door één deur kan. Een individualist die zijn mond durft open te doen in de kleedkamer. Topspelers als Clarence Seedorf, Rivaldo en Frank Ribery knapten om die reden ook op hem af. Met Ibrahimovic was het niet anders.

Vanaf zijn eerste werkdag zocht Van Gaal hem op in een onderlinge confrontatie: “In het winterstrainingskamp in Portugal heb ik een aanvaring gehad met Louis van Gaal. Tijdens mijn evaluatiegesprek begon hij te schreeuwen dat ik meer moest meeverdedigen. Ik heb hem toen gezegd dat Van Basten bijna het tegenovergestelde beweerde. Van Gaal zei daarop dat Van Basten redeneerde vanuit zijn jaren als voetballer in Italië. Ik heb hem vervolgens gezegd dat het in mijn ogen beter is naar de woorden van een legendarische spits te luisteren dan naar die van een technisch directeur. Volgens mij heeft Van Gaal me dat niet in dank afgenomen.”

De situatie escaleerde compleet op de slotdag van de tranfermarkt. Hoewel Zlatan Ibrahimovic zelf de intentie had uitgesproken dit seizoen bij Ajax af te maken en zelfs ervoor open stond om zijn contract te verlengen, wilde Van Gaal van de rotte appel af. Ibrahimovic was in zijn ogen te weinig een teamspeler. Bij een eventuele koper zou hij hem daarom geen strobreed in de weg leggen. “Iedereen vanuit de techniek zei: we worden er niet zwakker van”, verklaart Van Eijden. “Zonder hem worden we ook wel landskampioen”, zou Van Gaal gemeld hebben.

Op het moment dat Juventus zich aandiende waren beide partijen er tamelijk snel uit. Ibrahimovic stond ook open voor een overgang en maakte de transfer rond. Arouna Koné moest de vervanger van de Zweed gaan worden. Toen bleek dat hij hartproblemen had, bleek Van Gaal geen alternatief meer te hebben. Koeman kon vervolgens het seizoen ingaan zonder fatsoenlijke spits, met alle gevolgen van dien.

Jeugdopleiding

Van Gaal was als technisch directeur niet alleen actief rondom het eerste elftal, maar ook op De Toekomst. Destijds was Danny Blind nog werkzaam als hoofd opleidingen. Voor Van Gaal de ideale omstandigheid ook op dat terrein zijn visie door te drukken. Hij schreef een rapport waarin hij tot aan het jongste jeugdteam doelstellingen, eisen en ambities formuleerde. Van Gaal wil dat plan letterlijk weer oppakken en uitvoeren.

Wat deze visie in de praktijk betekent was goed te zien in de film ‘Daar hoorden zij engelen zingen’. Schreeuwende jeugdtrainers imiteerden hun idool Van Gaal tegenover jonge jeugdspelertjes. Typerend is de trainer van de D1, die na een overwinning op PSV D1 een speech houdt waarin hij zijn jongens totaal de grond in boort. Hij sluit deze speech af met de woorden: “Maar we hebben wel gewonnen en dus is het eindresultaat goed. Daar mogen we best tevreden over zijn.”

Het typeert de werkwijze van Louis van Gaal. Alles is gericht op het team en het resultaat, daar moet iedereen zich ondergeschikt aan maken. Ook een talentvolle voetballer uit de D3, die soms gewoon lekker wil ballen en nog fouten zou mogen maken. Dat de werkwijze van schoolmeester Van Gaal, ook uitgevoerd door Co Adriaanse en Jan Olde Riekerink, desastreus is voor de jeugdopleiding van Ajax blijkt wel uit de spelers die Ajax voortbrengt. Het zijn bijna allemaal eenheidsworsten en teamspelers geworden, omdat de meeste exceptionele talenten worden weggeschopt omdat ze zich niet willen voegen naar de strikte aanpak.

Dit signaleerde Johan Cruijff al midden jaren negentig en sindsdien heeft zijn kritiek zich juist op dit onderdeel van de club gericht. De levensader van Ajax zou onder grote druk staan. Het heden leert dat Cruijff daar absoluut gelijk in heeft gehad. Het leidde tot zijn nieuwe aanpak voor de jeugdopleiding, waarin de aandacht weer ligt op de ontwikkeling van het individu in plaats van op de ontwikkeling van het team. Spelers debuteren immers en niet hele elftallen. Een werkwijze die bij Ajax en Barcelona in het verleden de jeugdopleiding liet floreren.

Daarbij werden eigenlijk alle grote voetballers die de club gekend heeft betrokken. Voor het eerst sinds jaren zie je op de Toekomst weer een erosie van clubliefde en voetbalkennis. Van Gaal toonde zich niet zo’n grote voorstander van oud-spelers in de jeugdopleiding: “Je moet geen trainers gaan aanstellen, louter en alleen omdat ze vroeger bij Ajax gespeeld hebben.” Liever heeft hij zijn schoolmeesters terug, die jeugdspelers ongenadig hard kunnen afbranden.

Emotionele man

Een laatste punt werd nota bene door Louis van Gaal zelf aangedragen tijdens zijn actieve periode als technisch directeur bij Ajax. Pas twee maanden was hij bezig in zijn nieuwe functie en toen liet hij al blijken er weinig voldoening in te vinden: “Het werk als directeur is niet rijker dan het werk van trainer, want ik ben een emotioneel man. En de emotie van het beleidsbepalende werk is minder groot dan als trainer. Omdat ik nu veel meer analyserend werk en theoretisch bezig ben.”

Van Gaal is namelijk een emotioneel man en dat is nou niet bepaald een pluspunt voor een algemeen directeur. Het hele internet staat vol met de uitspattingen van de flamboyante Amsterdammers. Woedend trekt hij van leer tegen journalisten, vol agressie slaat hij in op een camera van de NOS en na een succes staat hij met een rode kop rare leuzen over pleinen uit te roepen. Hij is bovendien bijzonder rancuneus. Als trainer hield hij al een zwart boekje bij met journalisten die hij niet meer wilde spreken.

Het lijkt allemaal geen aanbeveling voor een man die volgens zijn taakomschrijving Ajax moet verkopen in de media. Hij wordt het boegbeeld van de club en dan kun je jezelf niet zo verkopen als Van Gaal de afgelopen jaren gedaan heeft. Om nog maar te zwijgen over contacten met commerciële relaties, supporters en werknemers. Als Van Gaal door een sponsor aangesproken wordt op bijvoorbeeld zijn mediapresentatie, dan moet hij geduldig ja en amen zeggen. In het belang van Ajax. Daartoe is hij niet in staat, dat heeft hij niet alleen bij Ajax als technisch directeur bewezen, maar overal waar hij is aangesproken op zijn wanstaltige gedrag.

Ongeschikt

Meer dan genoeg redenen dus waarom Louis van Gaal incapabel is als algemeen directeur. Hij heeft in zijn functie als technisch directeur bewezen geen people manager te zijn, die totaal niet kan omgaan met persoonlijkheden die hem openlijk in de rede vallen. Daarnaast heeft hij in het verleden van het technisch beleid een puinzooi gemaakt. Om nog maar te zwijgen over zijn visie op de jeugdopleiding, die de kwaliteit van de jeugdspelers van Ajax flink heeft doen afnemen. Daarbij is Van Gaal ook nog eens een ongeleid emotioneel projectiel. Dat hij op zakelijk gebied nog nooit iets heeft gepresteerd spreekt eveneens niet in zijn voordeel.

Ajax zou zich dus moeten afvragen of ze deze man, die bewezen heeft een functie met dergelijke verantwoordelijkheden niet aan te kunnen, wel moeten binnenhalen als algemeen directeur. Van Gaal is als trainer een enorme vakman, maar dat betekent niet automatisch dat hij geschikt is om een club te leiden. Daarvoor zijn andere vaardigheden noodzakelijk en daarover beschikt Van Gaal overduidelijk niet.

Foto: Afdb – Oscar

Wanneer je reageert ga je automatisch akkoord met de voorwaarden.